Varoluşçuluk ve Öz Gereklilik: Sorumluluk, Özgürlük ve Anlam Arama

Varoluşçuluk felsefesi, 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkan ve insan varoluşunun temel sorunlarını ele alan güçlü bir akımdır. Temel varsayımı, özün (özneğin kimliği, karakteri) varoluştan önce gelmediği, aksine varoluşun özü yarattığıdır. İnsan önce var olur, sonra ne olacağına karar verir. Bu, insanı radikal bir özgürlüğün ve aynı zamanda ağır bir sorumluluğun içine iter. Varoluşçuluğun en önemli temsilcileri arasında Kierkegaard, Nietzsche, Sartre ve Camus yer alır. Bu düşünürler, insanın dünyadaki konumunu, anlam arayışını ve özgürlüğün getirdiği angırtıyı farklı bakış açılarıyla ele almışlardır. Sartre'ın "Varoluş Özü Öncelir" felsefesi, insanın kendi varoluşunu kendisi yaratması gerektiğini vurgular. İnsan önceden belirlenmiş bir özle gelmez, tam tersine, eylemleriyle, seçimleriyle kendi özünü sürekli olarak inşa eder. Bu da büyük bir özgürlük anlamına gelir, ancak aynı zamanda korkutucu bir sorumluluğun da farkındalığını getirir. Çünkü yaptığımız her seçim, sadece kendimizi değil, başkalarını da etkiler. Bu sorumluluktan kaçmak imkansızdır, çünkü varoluşumuz sürekli bir tercih sürecidir. Dolayısıyla, varoluşçuluk, kişinin kendi hayatına anlam kazandırması gerektiği düşüncesine dayanır. Anlam, dışarıdan empoze edilen bir şey değil, bireyin kendi seçimlerinden ve eylemlerinden doğar. Bu seçimlerin sonuçlarıyla yüzleşme cesareti ve sorumluluğu, varoluşçu bir hayatın temel taşlarını oluşturur. Bu cesaret ve sorumluluk, ancak varoluşsal bir anksiyeteyle yüzleşerek ve onu aşarak mümkün olabilir. Varoluşsal anksiyete, özgürlüğün ve sorumluluğun getirdiği doğal bir sonuçtur; bilincin kendi varoluşunu ve ölümünü fark etmesidir. Bu korkuyu kabullenmek ve onu anlam yaratma sürecine dahil etmek, varoluşçuluğun temel mücadelesidir.

Özgürlük, varoluşçuluk felsefesinin en önemli kavramlarından biridir. Ancak, bu özgürlük, sınırsız ve keyfi bir özgürlük değil, tam tersine, sorumlulukla yüklü bir özgürlüktür. İnsan, her an yaptığı seçimlerle kendi varoluşunu şekillendirir ve bu seçimlerin sonuçlarına katlanmak zorundadır. Bu sorumluluk duygusu, varoluşçuları çoğu zaman derin bir kaygı ve anksiyete içine sürükler. Çünkü yanlış bir tercih, hayatın gidişatını tamamen değiştirebilir ve telafisi mümkün olmayabilir. Sartre, bu özgürlüğün "mahkumiyet" olduğunu savunur; insan, özgürlüğüne mahkumdur, ondan kaçma şansı yoktur. Bu özgürlüğün sınırları, tamamen insanın kendi sınırlarıdır. Kendimizi sınırlandıran kurallar, inançlar ve sosyal baskılar, aslında kendi yarattığımız sınırlamalardır. Dolayısıyla, gerçek özgürlük, bu sınırların farkında olmak ve onlara karşı sorumluluk üstlenmekten geçer. Özgürlüğün getirdiği sorumluluktan kaçınmak, kötü niyetli bir durumdur; çünkü varoluşçulara göre, kendinden kaçan birey, özü gereği sorumsuz bir bireydir. Kendi özgürlüğünü reddeden, kendi varoluşunun anlamını da reddetmiş olur. Bu nedenle, varoluşçuluk, pasif bir duruşu değil, aktif bir yaşam tarzını savunur; anlam arayışının aktif bir arayış olduğunu vurgular. İnsan, kendi kaderinin mimarıdır ve bu kaderi aktif bir şekilde şekillendirmek zorundadır. Bu sorumluluk yüklü özgürlük, insanı sürekli bir anlam arayışına iter. Anlam, dışarıdan verilmez; birey tarafından yaratılır ve yaşanır.

Varoluşçulukta anlam arayışı, insan varoluşunun kaçınılmaz bir parçasıdır. İnsan, dünyaya anlamsız bir şekilde atılmış gibi hisseder ve bu anlam arayışı, yaşamının temel amacı haline gelir. Ancak, bu anlam, dışarıdan, dini veya felsefi bir sistemden alınmaz. Aksine, birey, kendi deneyimleri, seçimler ve ilişkileri aracılığıyla kendi anlamını yaratır. Bu, varoluşun absürtlüğü ile yüzleşmeyi gerektirir. Camus'un absürt kavramı, insanın anlam arayışıyla dünyanın anlamsızlığı arasındaki çelişkiyi tanımlar. Dünya, kendi başına hiçbir anlam taşımaz, insanın kendisine anlam yüklemesi gerekir. Bu anlam arayışı, sürekli bir mücadeledir, çünkü insan her zaman anlamın kaybolması tehlikesiyle karşı karşıyadır. Ancak, bu mücadele, insan varoluşunun temel unsurlarından biridir ve insanı yaşamaya motive eden güçlerden biridir. Anlam arayışı, sadece bir amaç değil, aynı zamanda bir süreçtir. Bu süreçte, insan kendini keşfeder, sınırlarını zorlar ve dünyaya daha derin bir bakış açısı kazanır. Varoluşçu felsefe, bu anlam arayışını kolaylaştırmak için bir yol haritası sunmaz; çünkü anlam, her birey için farklıdır ve kişisel deneyimlerle şekillenir. Ancak, varoluşçuluk, anlam arayışının kaçınılmaz olduğunu ve bu arayışın insanı anlamlandırdığını vurgular. Bu arayışın sonucu, mutlaka olumlu bir anlam bulmak olmak zorunda değildir; anlam arayışı sürecinin kendisi de, insanın anlam bulması için yeterlidir. Önemli olan, aktif bir arayış içinde olmak ve bu arayışta sürekli bir kendini keşfetme yolculuğuna çıkmaktır.