Varoluşçuluk ve Özgürlük: Sorumluluk Yükü Altında Bir İnceleme

Varoluşçuluk felsefesi, insan varoluşunun temelini bireyin özgürlüğüne ve bu özgürlüğün getirdiği sorumluluğa dayandırır. Varoluşçular için, öz (essence) varoluştan (existence) sonra gelir. Yani, insan önce var olur, sonra ne olacağına kendisi karar verir. Bu, klasik felsefedeki "Tanrı tarafından yaratılmış önceden belirlenmiş bir öz" anlayışının tam tersidir. Varoluşçuluğun bu temel ilkesi, insanın hayatına anlam kazandıran şeyin dışsal bir güç veya önceden belirlenmiş bir kader değil, bireyin kendi özgürce yaptığı seçimler olduğunu vurgular. Bu özgürlük, bir armağan olduğu kadar, ağır bir sorumluluk yükü de getirir. Çünkü yaptığımız her seçim, sadece kendimizi değil, dünyayı ve başkalarını da etkiler. Bu özgürlüğün bilincinde olmak ve sorumluluklarımızı kabul etmek, varoluşçuluğun merkezinde yer alan bir kavramdır. Bu sorumluluk, sadece yaptığımız eylemlerle sınırlı kalmaz; aynı zamanda, kendi varoluşumuzu aktif olarak şekillendirme, kendimizi tanımlama ve anlamlı bir hayat kurma sorumluluğunu da içerir. Bu yüzden, varoluşçuluk insanı pasif bir varlık olarak değil, kendi hayatının yazarı, yönetmeni ve sorumlusu olarak ele alır. Varoluşsal anksiyete, bu özgürlük ve sorumluluğun getirdiği kaçınılmaz bir duygudur; ancak bu anksiyete, insanın özgürlüğünün farkında olduğunu ve kendi hayatını şekillendirmenin getirdiği sorumluluğu kabul ettiğinin bir göstergesidir. Varoluşçuluğun amacı, bu anksiyeteyi yok etmek değil, onu anlamak ve bu anksiyeteyle yaşamayı öğrenmektir. Bu anlamda, varoluşçuluk, insanın kendi varoluşuyla yüzleşmesini ve hayatını kendi ellerine almasını teşvik eder.

Varoluşçu felsefenin önemli bir diğer boyutu da "öteki"nin varlığıdır. Benliğin oluşumu ve anlamlandırılması, diğer insanlarla olan ilişkilerimizi ve onlarla kurduğumuz etkileşimleri anlamamızı gerektirir. "Öteki", sadece bizim dışımızda olan bir birey değildir; aynı zamanda bizim kendi benliğimizi tanımlamamıza, sınırlarımızı belirlememize ve kendi kimliğimizi oluşturmamıza yardımcı olan bir varlıktır. Varoluşçulara göre, benlik, diğer insanlarla olan etkileşimlerimiz aracılığıyla oluşur ve sürekli bir değişim ve dönüşüm halindedir. "Öteki"nin varlığı, aynı zamanda, sorumluluğumuzun sınırlarını da genişletir. Kendi eylemlerimizle sadece kendimizi etkilemekle kalmaz, aynı zamanda "öteki"nin hayatını da etkileriz. Bu etkileşimler, çoğu zaman çatışma ve anlaşmazlıklarla dolu olabilir. Ancak bu çatışmalar ve anlaşmazlıklar, kendimizi ve "öteki"ni daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. "Öteki"yle olan ilişkimiz, kendi benliğimizi keşfetmemiz ve anlamlandırmamız için bir fırsattır. Bu ilişkiler içinde, empati kurma, anlayış geliştirme ve karşılıklı saygıya dayalı bir varoluş yaratma çabası, varoluşsal sorumluluğun önemli bir parçasıdır. Varoluşçuluk, bireysel özgürlük vurgusuna rağmen, toplumsal bağın ve "öteki"yle olan ilişkinin önemini de göz ardı etmez. Aksine, "öteki"nin varlığı, bireysel özgürlüğün ve sorumluluğun daha net anlaşılmasını sağlar. Özgürlük, yalnız başımıza değil, diğer insanlarla birlikte anlam kazanır. Bu yüzden, özgürlüğün sorumluluğu sadece kendimizle sınırlı değildir; aynı zamanda "öteki"ye karşı da sorumluluğumuz vardır.

Varoluşçuluk, insanın anlam arayışıyla da yakından ilgilidir. Ancak varoluşçulara göre, bu anlam dışarıdan verilmiş bir gerçeklik değil, bireyin kendi özgürce yaptığı seçimlerle oluşturduğu bir yapıdır. İnsan, boş bir tuval üzerine kendi hayatının resmini çizen bir sanatçı gibidir. Bu resim, önceden belirlenmiş bir şema ya da taslakla çizilmez; insanın kendi yaratıcılığı ve özgür iradesiyle şekillenir. Bu anlamda, anlam, bireysel ve öznel bir deneyimdir. Hayata anlam kazandırmak, bireyin kendi sorumluluğundadır ve bu sorumluluğu kabul etmek, varoluşsal anksiyeteyi aşmanın bir yoludur. Ancak, bu anlam arayışı, kolay ve sorunsuz bir süreç değildir. Tam tersine, zorlu mücadeleler, hayal kırıklıkları ve zorluklarla doludur. İnsan, hayat yolculuğunda sürekli olarak yeni seçimler yapmak, yeni zorluklarla karşılaşmak ve yeni anlam arayışlarına girişmek durumundadır. Bu anlam arayışı, sürekli bir oluşum ve dönüşüm sürecidir. Varoluşçuluk, insanın bu zorlu yolculuğunda yalnız olmadığını, başkalarının da benzer deneyimler yaşadığını ve bu deneyimlerin paylaşılmasının anlamlı bir hayat yaratmada yardımcı olabileceğini vurgular. Anlam arayışı, sadece bireysel bir çaba değil, aynı zamanda toplumsal bir süreçtir. Bu süreçte, başkalarıyla olan etkileşimlerimiz, karşılaştığımız zorlukları aşmamıza, yeni anlamlar keşfetmemize ve daha tatmin edici bir yaşam sürmemize yardımcı olabilir. Bu yüzden, varoluşçuluk, anlam arayışını bir bireysel sorumluluk olarak görürken, aynı zamanda toplumsal bağın ve dayanışmanın önemini de vurgular.