bos

Bu yazı Hasan ERYILMAZ tarafından 24.03.2020 tarihinde Türk Dili ve Lehçeleri kategorisine yazıldı. Düşünce Yazıları "Fıkra"

makale içerik

Düşünce Yazıları

Fıkra, genellikle olayların ve durumların komik yönlerinin anlatıldığı bir tür olarak bilinmektedir. Hâlbuki gazetelerde yer alan ve bir konunun, durumun ya da olayın farklı yönlerini konu edinen fikir yazılarına da fıkra denilmektedir. Fıkralar genellikle toplumun aksayan yönlerinin çeşitli anlatım yolları kullanılarak ele alındığı yazı türleridir.

Fıkra yazarları konu hakkındaki fikirlerini ispatlama amacı gütmeden, samimi bir üslupla kaleme alırlar. Fıkralar bu yönüyle deneme türüne benzemektedir. Ancak fıkra türünde denemeden farklı olarak, toplum hayatının aksayan yönleri belli noktalarda eleştirel bir tavırla ifade edilir. Fıkra yazarının düşüncelerini ispatlama ve okuyucuları kendisi gibi düşündürme çabası bulunurken, deneme yazarının böyle bir endişesi yoktur.  Fıkralar düşünceleri ispatlama ve okuyucuyu etkileme yönleriyle makalelere benzer, ancak iki tür arasında üslup farkı bulunmaktadır. Fıkralar daha samimi bir üslupla yazılırken makalelerde daha ciddi bir hava hâkimdir.  Fıkra türü çok sıkı kuralları olmaması sebebiyle kolay gibi görünse de yazılması zor olan yazı türlerinden biridir.

Fıkra sözcüğü, Türkçede iki tür anlatıyı karşılar. Bunlardan ilki ince anlamlı, güldürme amacı güden kısa öykülerdir. Küçük öykü biçimindeki bu tür, halk öykücülüğü geleneğinin uzantısıdır. Bu tür fıkralarda gerek kahramanların davranışları ve düşüncelerinde gerekse taşıdıkları mizah ögeleri ve dilde ulusal kültürü yansıtan izler vardır (Kavcar, Oğuzkan ve Aksoy 2007: 253). Edebiyatımızda bu tip fıkraların en bilinenleri Nasrettin Hoca, Bektaşi, Bekri Mustafa ve İncili Çavuş fıkralarıdır.

Fıkra sözcüğünün bir anlatı türü olarak ikinci anlamı, gazete ya da dergilerde yayımlanan, belgelendirme ve kanıtlama gereği duyulmadan günlük olayları, ülke sorunlarını veya yazarın bir konu hakkındaki görüşlerini çeşitli yönlerden inceleyen ve yorumlayan kısa yazılardır (Aktaş ve Gündüz, 2009: 300). Bu tür fıkralar günümüzde köşe yazısı olarak da tanımlanmaktadır.

 Gazete ve dergilerde yayımlanan fıkralarda, fıkra yazarları olayların akışı karşısında her konuyu ele alabilir. Bu nedenle de bu türde yazanların siyasal, toplumsal ve kültürel gelişmeleri çok yakından izleyip yorumlayabilmesi, ele aldığı konuyu ustaca anlatmaya elverişli bir yazma yeteneğine sahip olması beklenir. Makaleye göre daha kısa ve daha yoğun bir anlatı olan fıkraların, bilimsel bir gerçeği ortaya koyma gibi bir iddiası yoktur. Gazete fıkralarında temel amaç, önemli noktalara okurun dikkatini çekmek ya da konu hakkında düşünmesini sağlamaktır. Fıkra yazarı, ele aldığı konuda kişisel düşüncelerini açıklar. Bu nedenle bir düşünceyi savunma ya da çürütme çabası taşımaz. Öznel bir anlatımı vardır. Fıkralarda hemen herkesin hayatta karşılaşabileceği genel konular güncel bir biçimde ele alınır (Macit ve Soldan, 2010: 149).

Fıkralar yapı bakımından makalelere benzer. Bu tür yazılar da üç bölümden oluşur: Konunun ya da bir görüşün ortaya konulduğu giriş bölümü, girişte ele alınan konunun ya da görüşün düşünceyi geliştirme yollarından yararlanarak ilgi çekici biçimde ele alındığı gelişme bölümü ve yazarın konuyu etkileyici bir biçimde bir sonuca ya da yargıya bağladığı sonuç bölümü. Fıkra türünde yazarken şu noktalara dikkat edilmelidir:

•              Güncel  bir konu seçilmelidir.

•              Seçilen  konu  ilgi çekici olmalıdır.

•              Yazar düşüncelerini çok ayrıntıya inmeden yalın ve etkili bir dille kaleme almalıdır.

 Türk edebiyatında gazete fıkracılığı, 19. yüzyılda gazetenin ortaya çıkışıyla başlamıştır. 20. yüzyılın başlarında özellikle gazeteciliğin gelişmesiyle, gazete yazılarının çeşitlenmesi ve batı edebiyatının da etkileriyle fıkra, bir yazılı anlatım türü olarak yaygınlık kazanmış ve belirginleşmiştir (Topçu, 2009: 278). Türk edebiyatında, Ahmet Rasim, Refik Halit Karay, Ahmet Haşim, Falih Rıfkı Atay, Yaşar Nabi Nayır, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Burhan Felek, Hasan Ali Yücel diğer yazı türlerinin yanı sıra fıkraları ile de tanınmış isimlerdir. Yılmaz Özdil, Ülkü Tamer, Fehmi Koru, Taha Akyol, Yavuz Gökmen, Oktay Ekşi, Emre Kongar gibi isimler farklı gazetelerde bu türde yazılar yazmaktadırlar.

Aşağıdaki örneği gazete fıkracılığının temel özelliklerini göz önünde bulundurarak okuyunuz.

 

Genç Yazarlara

 Ülkü Tamer

Genç bir yazarla karşılaşmak bana büyük mutluluk veren olaylardan biri olmuştur hep. Çekeceği çileleri bilmeyen (yazarlığı sürdürürse elbet), dünyayı değiştirmeye kendi yazdıklarıyla katkı sağlayacağını düşünen, yüreğindeki o saf coşkuyu gümbür gümbürdışavuran bir gençle çene çalmak gerçekten mutluluk veren bir olay... Yayıncılık dönemimde o mutluluğu az yaşamadım. Şimdi de yaşıyorum zaman zaman. Elime şiirler, öyküler tutuşturuluyor, düşüncelerim, görüşlerim, eleştirilerim isteniyor.

 Soruluyor:

 “Ne öğüt verirsiniz?”

 Öğüt vermekten hep kaçınmışımdır. Eleştirilerimi, önerilerimi hep iletiyorum.

 Ama öğüt yok.

Dilerseniz, genç yazarlara önerilerimi burada da özetleyeyim.

Önce NicanorParra’nın bir şiirini aktarayım:

 GENÇ ŞAİRLER

Nasıl isterseniz öyle yazın

Nasıl anlatırsanız anlatın

 Öyle çok kan aktı ki köprülerin altından

 İnanmak yerinde değil

 Tek yolun doğru yol olduğuna.

 Şiirde her şeye izin var.

 Ama unutmayın temel koşulu:

 Bir şeylerle dolmalı boş sayfalar.

Parra’ya katılıyorum. Benim de ilk önerim bu olacak. Yazacaksınız. Boş sayfaları dolduracaksınız. ABD’li romancı Thomas Wolfe sokak duvarlarına bile kömürle yazarmış. Yazın. Sonradan çöpe atacağınızı bilseniz bile. “Boşa yazmak” bile size öyle şeyler kazandırır ki... Etkilenmekten korkmayın. O etkiler kişiliğinizi bulma yolunda yardımcı olacaktır size. Kim ilk adımlarını etkilenmeden atmış ki! Etkilenmeler ufkunuzu açar, görüş alanınızı genişletir. Kendi sesinizi, yazarlık kimliğinizi bulmanıza bile katkılar sağlar. Öğütlere değil, eleştirilere kulak verin. Yapılan eleştirileri benimsemiyorsanız hiç önemsemeyin, fırlatın gitsin. Ama yazdıklarınızı, sıcağı sıcağına değil, bir süre sonra gözden geçirin. Kendi kendinizi eleştirme alışkanlığını edinin. “Elimden tutan yok ki” gibi bahanelere sığınmayın. “Elinden tutularak” kim yazar yapılmış ki! Melih Cevdet’in elinden tutan mı oldu? Yaşar Kemal kapıları kendisine sunulan altın anahtarla mı açtı? Orhan Kemal’e “Gel seni yazar yapayım” diyen mi çıktı? Başta söylediğim “çekilecek çileleri” göze almıyorsanız hemen bırakın yazmayı. “Yazdıklarımı yayımlamıyorlar” bahanesine ise hiç sığınmayın. Yazmayı düşündüğünüz ya da yazmakta olduğunuz şeyler üstüne konuşmaktan kaçının. Onları sözle atarsınız içinizden. Yazıyla, daha önce harcamadan, atmaya çalışın. Başka ne diyeyim... Söylemiştim, öğüt vermekten kaçınırım. Sözü uzatmak, gereksiz ayrıntılarla süslemek, uzun uzun nutuk atmak bana göre değil. Bu satırları alçakgönüllü öneriler olarak düşünün sadece.

 Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi, 1 Eylül 2012

 

Anahtar Kelimeler : Fıkra,,genellikle,olayların,ve,durumların,komik,yönlerinin,anlatıldığı,bir,tür,olarak,bilinmektedir.,Hâlbuki,gazetelerde,yer,alan,ve,bir,konunun,,du..