Bu yazı Hasan ERYILMAZ tarafından 03.06.2020 tarihinde Tarih kategorisine yazıldı. Boğazlar Sorunu

makale içerik

Kavalalı Mehmet Ali Paşa Ayaklanması(1831-1833)
Mora’da 1821’de çıkan Yunan isyanını bastıracak olan Mehmet Ali Paşa’ya Osmanlı Devleti Mora valiliğini verecekti. Fakat Yunan isyanı bastırılamayınca Mehmet Ali Paşaca Mora verilemedi. O da Girit ve Suriye valiliklerini istedi. Kendisine Girit valiliği verildi, Suriye valiliği verilemeyince oğlu İbrahim Paşa komutasında bir ordu;

Suriye, Adana ve Konya’yı ele geçirdi Bunun üzerine II. Mahmut, Rusya’dan yardım istedi. Böylelikle Mısır sorunu bir dış sorun haline geldi. İngiliz ve Fransızlar, Rusların Boğazlarda etkin olmasını engellemek için Osmanlı ile Mısır arasında Kütahya Barışı’nı imzalattı.

Kütahya Antlaşması (1833) (Osmanlı-Mısır)
Mehmet Ali Paşa’ya Mısır ve Girit valiliğine ek olarak Suriye

İbrahim Paşa’ya Cidde valiliğine ek olarak Adana valiliği verilecektir,

İngiliz ve Fransızların Mısır sorununa müdahalesi ile sorun “uluslararası bir sorun’ halini alır.

Kütahya Antlaşmasından sonra İngiltere ve Fransa’ya güvenmeyen ayrıca Mehmet Ali Paşa’nın yeniden isyan edeceğinden çekinen II. Mahmut, Boğazlarda bulunan Rusya ile Hünkar İskelesi Antlaşması imzalamıştır. (2. Osmanlı-Rus ittifakı)

Hünkar İskelesi Antlaşması (1833 Osmanlı-Rusya)
1- Rusya ve Osmanlı bir savaş çıktığında birbirine yardım edecek.

2- Osmanlı Devleti’ne bir saldırı olursa, Rusya kara ve denizden yardım gönderecek.

3- Rusya’ya bir saldırı olursa, Osmanlı boğazları kapatacak.

4- Antlaşma sekiz yıl yürürlükte kalacaktı.

5- Rusya Boğazlarda donanma bulundurabilecekti.

Bu antlaşma ile boğazlar sorunu ortaya çıkmıştır.
Bu antlaşma Osmanlı Devleti’nin boğazlar konusunda egemenlik haklarını kullanarak İmzaladığı son ikili antlaşmadır.
Bu antlaşma’dan sonra boğazlar uluslararası konferanslarda ele alınmıştır.
Osmanlı Devleti ve M. Ali Paşa’nın Kütahya Antlaşması (1833) dan hoşnut olmaması, İngiltere ve Fransa’nın Rusya’nın boğazlarda elde ettiği ayrıcalıktan rahatsız olması sonucu M. Ali Paşa’yı kışkırtması ile M. Ali Paşa tekrar isyan etti. 1839’da Nizip’te Osm. ordusunu yenilgiye uğrattı. Bu sırada II. Mahmut öldü ve yerine Abdülmecit geçti.

Not: İngiltere meydana gelen bu karışıklıklardan yararlanarak Osmanlı ile 1838’de Balta Limanı Antlaşması’nı yaparak ekonomik ayrıcalıklarını artırdı.

Mısır Sorununun Çözümü-Londra Mukavelenamesi (1840)
Avrupalı devletler, Rusya’nın Hünkar İskelesi Antlaşması’nın koşullarından yararlanarak Osmanlı’nın içişlerine karışmasını engellemek için Londra’da bir konferans topladılar.

Avusturya, Rusya, Prusya, İngiltere ve Osmanlı delegeleri arasında 1840’ta Londra Mukavelenamesi hazırladı.

Buna göre:

1-Mısır hukuken Osmanlı’ya bağlı kalacak yönetimi M. Ali Paşa ve oğullarına bırakılacaktır.

2- Mısır, Osmanlı Devleti’ne yıllık vergi ödeyecektir.

3- Suriye, Adana ve Girit Osmanlılara geri verilecekti.

Bu kararları M. Ali Paşa, kabul etmek istemediyse de Fransa’dan yeterli yardım göremediği için onaylamak zorunda kaldı.

Osmanlı Devleti’nin Batılı devletlerin yardımı olmaksızın bir valisinin ayaklanmasını bastıramayacak kadar güçsüz olduğu ortaya çıktı.

Boğazlar Sorununun Çözümü Londra Antlaşması (1841)
Sekiz Yıllık Hünkar İskelesi Antlaşmasının süresinin dolması ve Avrupalı devletlerin, Osmanlı Devleti’nin Rusya ile yeni bir antlaşma imzalanmasını istememeleri üzerine Osmanlı Devleti, Avusturya, Prusya, İngiltere, Rusya ve Fransa’nın katılımı sonunda Londra Antlaşması imzalamıştır.

Buna göre:

1- Boğazlar, Osmanlı egemenliğine bırakılacak,

2- Barış döneminde boğazlardan hiçbir savaş gemisi geçmeyecekti.

Osmanlı Devleti Boğazlar üzerindeki egemenliğini yeniden sağlamıştır.

Rusların Boğazlar ve Akdeniz’de egemenlik kurması engellenmiştir.

Boğazlar sorunu “uluslararası sorun” haline gelmiştir. Bu sorun 1936 Montrö Antlaşması ile çözümlendi.

Anahtar Kelimeler : Kavalalı,Mehmet,Ali,Paşa,Ayaklanması(1831-1833) Mora’da,1821’de,çıkan,Yunan,isyanını,bastıracak,olan,Mehmet,Ali,Paşa’ya,Osmanlı,Devleti,Mora,valiliğini,verecekti.,Fa..