Varsayımsal Element Ununenniyum Nedir?

Ununenniyum, henüz keşfedilmemiş varsayımsal bir elementtir. Özellikleri, görünümü bilinmiyor. Sentez çalışmaları halen devam eden gizemli bir elementtir.

Ununenniyum, diğer adıyla “eka-fransiyum” varsayımsal bir elementtir. Diğer bir ifadeyle 119 atom numaralı “keşfedilmemiş” elementtir. Periyodik element tablosunda keşfedilen elementler arasında son sırada yer alan oganesson elementinin atom numarası 118’dir. Bu elementten sonra sentetik olarak elde edilebilecek elementlerin varlığı öngörülüyor. Bunlardan biri de ununenniyumdur. Ancak henüz sentezlenememiştir. Bu sebeple varlığı, özellikleri, izotopları varsayımsal olarak değerlendirilmektedir. “Ununenniyum” adı ve “Uue” simgesi geçici olarak varsayımsal 199 numaralı element için atanmıştır. Uluslararası Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği (IUPAC) kalıcı bir isim belirleyinceye kadar bu isim ve simge kullanılacaktır. Tamamen tahminden ve varsayımlardan ibaret olan bu gizemli elementi doğada görmek henüz imkânsız. Keşfedilmesi için de bilim adamlarının sentez çalışmalarında başarılı olmalarını beklemekten başka çare bulunmuyor. Hiç tanımadığınız bu elementin gizemini biraz aralamak için makalemize göz atabilirsiniz.

 

Tarihçe

Ununenniyum, henüz keşfedilememiş veya sentezlenememiş en küçük atom numarasına sahip elementtir (118 numaralı element, keşfedilmiş en büyük numaralı elementtir). 199 numaralı elementi sentez çalışmaları henüz başarılı olamadı. Amerikan, Rus ve Alman bilim adamları tarafından çok sayıda sentezleme deneyi yapıldı. Ancak henüz olumlu bir sonuç alınamadı.

Aşırı ağır elementler nükleer füzyon yolu ile sentezlenebilir. Füzyon reaksiyonları üretilen çekirdeğin enerjisine bağlı olarak sıcak veya soğuk füzyon olarak ayrılır. Mevcut teknolojilerle yapılan sentezleme çalışmaları, üretim reaksiyonlarının kesitlerinin azalması ve mikrosaniyelerle ifade edilebilen çok kısa yarılanma ömürleri sebebiyle kullanılan teknolojisinin sınırlarını zorlar. Bu sebeple bu varsayımsal elementlerin gözlenmesi oldukça zor; çünkü yarılanma ömürlerinin kısalığı mevcut teknolojilerde kullanılan dedektörlerin elementi tespit etmesini neredeyse imkânsız kılıyor. Çünkü yarılanma ömrü 1 mikrosaniyenin altındaki izotoplar dedektöre ulaşmadan bozunur.

Ununenniyum (119) ve unbinilium (120) numaralı varsayımsal, henüz sentezlenmemiş elementler, keşfedilmemiş en hafif elementlerdir. 119 ve 120 numaralı elementler ve ötesindeki varsayılan 121-124 numaralı elementlerin 1 mikrosaniye veya mikrosaniyenin altında yarılanma ömürleri olacağı tahmin edildiğinden sentez çalışmalarında kullanılan teknoloji ve teorik model önem taşıyor. Ayrıca, sentez çalışmalarında kullanılması düşünülen Aynştaynyum-253 veya 254 izotopları henüz sentez için gerekli miktarlarda üretilemedi. Varsayımsal elementlerin sentezinde kullanılabilecek diğer süper ağır elementlerin de pratik üretimi henüz mevcut değil.

Ununenniyumun ilk sentez çalışması 1985 yılında Berkeley Kaliforniya Üniversitesi’nde bulunan ve HILAC adı verilen ağır iyon doğrusal hızlandırıcıda denendi. İlk deneyde, Aynştaynyum-254 hedefi, Kalsiyum-48 iyonlarıyla bombardımana tutuldu. Ancak ununenniyumun hiçbir atomu veya izotopu gözlenemedi. Keşfedilmemiş en hafif element olduğu için Alman ve Rus ekiplerin sentez deneylerinin de bir parçası olmuştur. 2011 yılında Rus bilim adamları bir sentez çalışması yaptı; ancak ununenniyum atomlarının hiçbirinin tanımlanamadığını belirten bir rapor yayınladı. 2012 nisan ve eylül ayları arasında Almanya Darmstadt’daki Ağır İyon Araştırma Mekezi’nde (GSI) de farklı bir sentez girişimi denendi. Uue-295 ve Uue-296 izotoplarını sentezlemek için Berkelyum-249 hedefi Titanyum-50 iyonlarıyla bombardımana tutuldu. Teorik olarak kesit alanı göz önüne alındığında deneyin, 5 ay içinde bir ununenniyum atomu sentezlemesi bekleniyordu. Alman ekibi, tennesin elementinin sentezini doğrulamak için bu deneye ara verdi. Daha sonra devam ettirilen çalışmalarda hiçbir ununenniyum atomu gözlemlenemedi.

Rusya Dubna’daki Ortak Nükleer Araştırma Ensitütüsü (JINR), ununenniyum (119) ve unbinilium (120) elementlerini sentezlemek için 2019-2020 yılları arasında yeni deneyler planlıyor. Japonya’daki Ulusal Fizik ve Kimya Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü de (RIKEN), 2017-2020 yılları arasında varsayımsal elementlerin sentezi için bazı deneyler yapacağını duyurdu. JINR ve RIKEN laboratuarları, yeni elementlerin sentezi için daha uygun ekipman ve cihazlara sahiptir.

“Ununenniyum” kelimesi, isimsiz ve keşfedilmemiş elementler için kullanılan geçici isimlendirme yönteminin bir parçasıdır. Periyodik tabloyu kuran Rus kimyager Dimitri Mendeleyev’in adlandırma yöntemine göre “eka-fransiyum” olarak da bilinir. 1979 yılında Uluslararası Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği (IUPAC) tarafından keşfedilinceye veya herhangi bir bulgu teyit edilinceye kadar “ununenniyum” adı ve “Uue” sembolü verilmiştir. Bazı kimya yayınlarında ve kitaplarında “Element-119”, “E119” gibi isimler de kullanılmaktadır.

 

Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri

Ununenniyumun kimyasal sembolü “Uue”dir. Atom numarası 199, atom ağırlığı tahmini olarak 315’tir. Erime noktası 0-30 derece, kaynama noktası 630 derece olarak tahmin ediliyor. Yoğunluğu bilinmiyor; ancak 3 ila 4 gr/cm3 olması bekleniyor. Enerji seviyesi başına elektronlarının dizilişi “2, 8, 18, 32, 32, 18, 8, 1” olarak tahmin ediliyor. Oksidasyon durumları +3, +1 olarak öngörülüyor. Atom yarıçapının 240 pm, kovalent yarıçapının 263 ila 281 olması bekleniyor.

Periyodik tabloda 1. Grup, 8. Periyot, S-Blok elementleri arasında gösteriliyor. Alkali metaller element serisinde bulunacağı öngörülüyor. Yedinci alkali metal olması beklenen ununenniyumun, lityum, sodyum, potasyum, rubidyum, sezyum ve fransiyum gibi daha hafif bileşenlere (konjener) benzer özelliklere sahip olacağı tahmin ediliyor. Bununla birlikte göreceli etkilerin bazı özelliklerini farklılaştırması bekleniyor. Fransiyum ve sezyumdan daha az reaktif olabileceği öngörülürken, potasyum ve rubidyuma benzer davranışları bulunabileceği; alkali metallerin karakteristik +1 oksidasyon durumunu gösterebileceği düşünülüyor. Diğer alkali metallerde +3 oksidasyon durumu gözlenmemiştir. İyonizasyon enerjisinin, potasyumdan sonraki alkali metallerden yüksek olacağı tahmin ediliyor. Elektron ilgisinin de, sezyum ve fransiyumundan çok daha büyük olması bekleniyor.

Ununenniyumun özelliklerinin hemen hemen hiçbiri tam olarak bilinmiyor. Mevcut özellikleri periyodik tablodaki konumu ve komşu elementlerin özelliklerinden hareketle tahmin edilmiştir. Katı veya sıvı olabileceği değerlendiriliyor. Erime noktasının düşüklüğü sebebiyle oda sıcaklığında radyoaktif bir sıvı olabileceği bekleniyor. Suyla şiddetle reaksiyona girebileceği, havada patlayabileceği öngörülen diğer özellikleri arasında yer alıyor.

İzotopları

Ununenniyum, doğada bulunmadığı gibi sentetik olarak da henüz sentezlenememiştir. Alfa emisyonu ile bozunacağı ve izotoplarının mikrosaniyelerle ifade edilen yarılanma ömrüne sahip olacağı öngörülüyor. Tahmin edilen en uzun yarılanma ömürlü izotopu Uue-294’ün yaklaşık 485 mikrosaniye yarılanma ömrü olacağı bekleniyor.

Ununenniyumun henüz 3 izotopu öngörülüyor. Tahmini izotopları ve öngörülen yarılanma ömürleri şöyledir; Uue-294 (485 mikrosaniye), Uue-295 (20 mikrosaniye), Uue-296 (12 mikrosaniye).

 

Bunları Biliyor Musunuz?

 

  • Günümüz teknolojisi ile sentezlenmeye çalışılan ununenniyumun sentezinin, şu ana kadar sentezlenen veya keşfedilen elementlerin hepsinden daha zor olduğu belirtiliyor. Sentez çalışmaları başarılı olursa mevcut teknoloji ile sentezlenebilen son iki elementten biri olacak. Belki de sentezlenmesi için yeni bir teknoloji geliştirilmesi gerekecek.
  • Ununenniyumun kararsızlığı, doğada görünmesine imkân vermez. Bu sebeple dünya oluşumunda var olsa bile günümüze kadar yok olduğu veya başka elementlere dönüştüğü varsayılıyor. Bilim adamlarının sentezlemeleri dışında başka bir keşif imkânı bulunmuyor.
  • Ununenniyum dünyada doğal ve sentetik olarak henüz gözlenememiştir; ancak meteoritlerde bulunabileceği düşünülmektedir. 
  • Japon ve Rus bilim adamları tarafından 2019-2020 yılları arasında ununenniyumun sentezi için yeni deneyler ve girişimler yapılması planlanıyor.
  • Ununenniyum, 119 numaralı elementin geçici ismidir. Bazı internet siteleri keşfedilmesi muhtemel element için isim önerileri alıyor. Önerilen isimlerden bazıları şunlar; teslium, turingyum, beatesium, shakespearium, aristotleium.
  • Ununenniyum” kelimesi, eski Latincede “bir, bir, dokuz” kelimelerinin birleştirilmesi ile oluşan “119” sayısını ifade eder. Bu yöntem, IUPAC’ın keşfedilmemiş elementler için kullandığı bir isimlendirme yöntemidir.
Kategori: Kimya | 2019/06/09 tarihinde yazıldı | Yazar : HASANERYILMAZ0 | 17 Kez Görüntülendi